นิทรรศการ เมืองโบราณศรีเทพสู่เมืองมรดกโลก 20 กันยายน - 14 มกราคม 2567 พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร
เนื่องในโอกาสที่ องค์การเพื่อการศึกษาวิทยาศาสตร์ และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ หรือ ยูเนสโก ได้ประกาศให้เมืองโบราณศรีเทพ จังหวัดเพชรบูรณ์ เป็นมรดกโลกทางวัฒนธรรม เมื่อวันที่ ๑๙ กันยายน ๒๕๖๖ ที่ผ่านมา
กระทรวงวัฒนธรรม โดย กรมศิลปากร ขอเชิญชมนิทรรศการพิเศษ เรื่อง “ศรีเทพกับมรดกโลก” ณ พระที่นั่งอิศราวินิจฉัย พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร ระหว่างวันที่ ๒๐ กันยายน ๒๕๖๖ – ๑๔ มกราคม ๒๕๖๗ เพื่อเผยแพร่เรื่องราว คุณค่า และความสำคัญของเมืองโบราณศรีเทพ ให้ประชาชนคนไทยทุกคน ตลอดจนนักท่องเที่ยวต่างชาติได้ร่วมเฉลิมฉลองการประกาศขึ้นทะเบียนเมืองโบราณศรีเทพเป็นมรดกโลกครั้งนี้
ผังเมืองศรีเทพ ภาพจาก นิทรรศการ ศรีเทพกับมรดกโลก
เมืองโบราณศรีเทพ ตั้งอยู่ในเขตอำเภอศรีเทพ จังหวัดเพชรบูรณ์ เป็นเมืองโบราณขนาดใหญ่ ที่มีความสำคัญที่สุดแห่งหนึ่ง ในสมัยวัฒนธรรมทวารวดี ได้รับการขึ้นทะเบียนในบัญชีมรดกโลก ประเภท "กลุ่มของทรัพย์สิน" เป็นลักษณะของแหล่งหลายแแหล่งที่มีคุณค่าโดดเด่นในระดับสากลร่วมกัน
1. เมืองโบราณศรีเทพ อยู่ในเขตตำบลศรีเทพ ทางด้านทิศตะวันออกของลำน้ำเหียง สาขาหนึ่งของแม่น้ำป่าสัก ตั้งอยู่ทางด้านทิศตะวันตกของเทือกเขาพังเหย มีพื้นที่นำเสนอขึ้นทะเบียนมรดกโลก ประมาณ 2,963 ไร่ เป็นผังเมืองแฝด มีลักษณะแบบเมืองขยาย มีสกุลช่างฝีมือเฉพาะตัว (สกุลช่างศรีเทพ) มีฝายกักเก็บน้ำ ประชาชนยังใช้ประโยชน์จากแหล่งน้ำในคูเมือง จนกระทั่งปัจจุบัน
2. โบราณสถานเขาคลังนอก อยู่นอกเมืองศรีเทพด้านทิศเหนือ ห่างออกไปประมาณ 1 กิโลเมตร ในเขตตำบลศรีเทพ มีพื้นที่นำเสนอขึ้นทะเบียนมรดกโลกประมาณ 63 ไร่ 1 งาน 60 ตารางวา ถือเป็นเจดีย์อันโดดเด่นในรูปแบบทวารวดี ประยุกต์เข้ากับศิลปะแบบอินเดียใต้ กับอินโดนีเซีย จนกลายเป็นลักษณะเฉพาะตัว
3. โบราณสถานถ้ำเขาถมอรัตน์ ตั้งอยู่บนเขาถมอรัตน์ อยู่ทางด้านทิศตะวันตกของเมืองโบราณศรีเทพ ในตำแหน่งแกนเดียวกันกับโบราณสถานเขาคลังนอก ห่างออกไปประมาณ 15 กิโลเมตร มีพื้นที่นำเสนอขึ้นทะเบียนมรดกโลก ประมาณ 2,389 ไร่ 2 งาน เป็นศาสนสถานที่ดัดแปลงจากถ้ำ โดยแสดงออกถึงความเชื่อใน พุทธศาสนา นิกายมหายาน เพียงแห่งเดียวที่พบในประเทศไทย
เทวรูปพระสุริยเทพ
เทวรูปพระวิษณุ 4 กร
เศียรพระโพธิสัตว์ไมเตรยะ จากถ้ำถมอรัตน์ ที่เคยอยู่ในการครอบครองของนาย จิม ทอมสัน
เชิญชมโบราณวัตถุที่จัดแสดงในนิทรรศการพิเศษครั้งนี้ ไม่ว่าจะเป็นเทวรูปพระสุริยเทพ, พระวิษณุ 4 กร, พระกฤษณะยกเขาโควรรธนะ ทั้งหมดเป็นโบราณวัตถุแท้ๆ ยุคสมัยทวารวดี (มีอายุราวพุทธศตวรรษที่ 12-13) จากเมืองศรีเทพ จังหวัดเพชรบูรณ์ โดยเฉพาะเศียรพระโพธิสัตว์ไมเตรยะ (กำหนดอายุ พุทธศตวรรษที่ 13-14) แต่เดิมจำหลักบนผนังถ้ำเขาถมอรัตน์ เคยอยู่ในการครอบครองของ นาย จิม ทอมสัน ได้นำมามอบให้กับทางการ ในวันที่ 12 ตุลาคม พ.ศ. 2505 ซึ่งมีการคืนโบราณวัตถุหลายรายการด้วยกัน
เมืองโบราณศรีเทพ เป็นเมืองโบราณขนาดใหญ่ มีความสำคัญมากที่สุดเมืองหนึ่ง ในสมัยทวารวดี มีการอยู่อาศัยของมนุษย์ตั้งแต่ยุคเหล็ก (ราว 1,700 ปีมาแล้ว) และถูกทิ้งร้างไปในราวพุทธศตวรรษที่ 18 จากหลักฐานทางโบราณคดี พบว่ารับอิทธพลจากอินเดียและเขมร และทวารวดีแหล่งอื่นๆ มีการนับถือศาสนาถึง 3 ศาสนา คือ ศาสนาพุทธแบบเถรวาท ศาสนาพุทธแบบมหายาน และศาสนาฮินดู
ผังเมืองมีลักษณะของเมืองแฝด เมืองสมัยแรกอยู่ภายใน เป็นผังเมืองเกือบวงกลม ชาวศรีเทพเรียกกันว่า เมืองใน ต่อมาขยายไปทางทิศตะวันออก เป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้ามุมมน เรียกว่าเมืองนอก ทั้งสองผังเมืองมีทางเข้าออกผังละ 6 ประตู รวมเป็น 12 ประตู คูเมืองกว้าง 20-75 เมตร คันดิน 20 เมตร สูง 6 เมตร มี ประตูผี เช่นเดียวกับเมืองในสมัยหลัง
ผู้สนใจสามารถเข้าชมนิทรรศการ เรื่อง “ศรีเทพกับมรดกโลก” ได้ตั้งแต่บัดนี้จนถึงวันที่ ๑๔ มกราคม ๒๕๖๗ เวลา ๐๙.๐๐ – ๑๖.๐๐ น. ณ พระที่นั่งอิศราวินิจฉัย พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร เปิดทำการวันพุธ วันอาทิตย์ (ปิดวันจันทร์ - วันอังคาร)
